Her besinde bulunan besin öğeleri içerikleri ve kalitesi farklıdır. Örneğin yumurta proteinin kalitesi, kuru baklagiller de bulunan proteinin kalitesinden daha iyidir. Besinlerin içerisinde bulunan besin öğeleri miktarı her zaman, her besin için sabit değildir. Besin öğeleri miktarını ve kalitesini ürünlerin yetiştirildiği topraktan ( toprağın cinsi, iyot miktarı vb.) başlayarak tüketimine kadar geçen sürede uygulanan işlemlerle ( taşıma, hazırlama, saklama, pişirme vb. ) değişkenlik gösterebilir. Örneğin; yeterli C vitamini alamayan hayvanların sütünde yeterli miktarda C vitamini bulunmaz.
Besin grupları genel olarak aşağıdaki gibi kategorilenmiştir.
- Süt ve süt ürünleri
- Et, yumurta ve kuru baklagiller
- Taze sebze ve meyveler
- Ekmek, tahıl ve tahıl ürünleri
- Yağlar ve şekerler
Catering Firmalarında Besin Grupları
Catering firmaları, yemek firmaları, restoranlar, cafe & barlar tüm yemek hizmeti veren kuruluşlar menülerini planlarken besin gruplarına kalori değerlerine dikkat etmek zorundadır. Aynı şekilde evlerimizde de yemek hazırlarken besin grupları, özel durumlar ( hamilelik, yaşlı, bebek) göz önüne alınarak yapılacak yemekler planlanmalıdır. Besin grupları dikkate alınarak planlanan yemeklerle yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlamak mümkün olabilir.
Süt ve Süt Ürünleri
Peynir, süt, kefir, yoğurt, kaşar peyniri, ayran, süt tozu, dondurma, sütlü tatlılar vb. süt ve süt ürünleri kalsiyum ve fosfor bakımından en zengin içeriğe sahip besinlerdir. Süt ve süt ürünlerinin tüketimi demirin vücudumuzdaki emiliminin üzerinde ki etkisi büyüktür. Çok fazla miktarda vücudumuza kalsiyum aldığımız takdirde, demir emilim oranı o ölçüde engellenmektedir. 2 kibrit büyüklüğü beyaz peynir ( 50 – 60 gr) 1 porsiyona denk gelmektedir. Değişen durumlara göre ( genç, yetişkin, yaşlı, hamile vb.) günde en az 1 porsiyon süt ve süt ürünlerinde tüketilmesi daha sağlıklı olur.
Et, Yumurta, Kuru Baklagiller
Kümes hayvanları, av hayvanları ve su ürünleri,
Yumurta ve kuru baklagiller ( nohut, mercimek, börülce) ,
Fındık, fıstık, badem, susam vb. yağlı tohumlara sahip yiyeceklerde bu gruba dâhildir.
Bu grupta bulunan ürünlerin en önemli özelliği protein bakımından zengin olmalarıdır. Ayrıca karbonhidrat, vitamin, demir, çinko, mineral ve posa yönünden de iyi kaynaklardır. Av hayvanları, kümes hayvanları ve balıklar demirin emilimini artırır.
Bu grupta yer alan gıdaların sağlık açısından oldukça önemli etkileri mevcuttur;
- Kuru baklagillerde bulunan posa bağırsak aktiviteleri için oldukça sağlıklıdır,
- Sindirim sistemi, beyin ve sinir sistemi üzerinde etkin ve önemli bir role sahiptirler
- Hücre ve kas yapıları üzerinde yenileyici ve onarıcı etkileri mevcuttur.
Taze Sebze ve Meyveler
Vücudumuzun C vitamini ihtiyacı sadece bu gruptaki gıdalar ile karşılanır. Bu grupta yer alan besinlerin enerji değerleri oldukça düşüktür fakat sağlığımızın korunması için gerekli olan “posa” bakımından oldukça zengindir.
Taze sebze ve meyvelerde bulunan vitaminler vücudumuzun direncinin artmasında ve bağışıklığın güçlenmesinde oldukça etkilidir.
Ekmek, Tahıl ve Türevleri
Ekmek, buğday, pirinç, mısır, yulaf ve bunlardan yapılan bulgur, irmik şehriye vb. tahıl gruplarına dâhildir. Bu grupta yer alan besinler karbonhidrat bakımından oldukça zengindir. En ucuz enerji kaynaklarıdır. Neredeyse vücudumuzun tüm enerji kaynağı bu gruptan sağlanabilir.
Tahıl ve türevleri enerji ihtiyacına göre dengeli tüketilmelidir. Enerji ihtiyacına göre tüketim miktarı arttırılır veya azaltılır.
Tüketim miktarı ve enerji ihtiyacı üzerinde kişilerin yaşı, cinsiyeti vb. durumlar etkili olur. İçerlerinde çok az miktarda da olsa proteinde bulunur. Protein aktivitesini artırabilmek için protein yönünden zengin ( yumurta, süt vb.) gıdalar ile tüketilirse protein kalitesi artırılır.
Yağlar ve Şekerler
Yağlar, şekerler, zeytin, bal, pekmez, reçel, çikolata vb. bu grupta yer alırlar.bu gruptaki besinlerin enerji değeri oldukça yüksektir.
Yanlış ve fazla tüketilen yağların ve şekerlerin, sağlık üzerinde olumsuz etkileri mevcuttur.
Şekerler ise sadece karbonhidrat içerdiğinden dolayı vücuda gereksiz bir enerji yüklemesi sağlarlar, ayrıca fazla tüketilen şeker miktarı, kalbe zarar verir, kronik birçok hastalığa neden olabilir.
Şekerin sebebiyet olduğu bazı hastalıklar ( kalp, şeker hastalığı) sessiz ilerlediklerinden dolayı, “şeker”’e günümüzde “sessiz katil” denmektedir.
Yukarıdaki bilgiler ışığında, catering firmalarında menüler oluşturulurken, kalori değerleri ve uyumluluk gibi kriterlerin yanında besin grupları da dikkate alınmalı.
Makale Önerisi >> “Fast Food Hakkında“